1/ Zakład Innowacji w Ochronie Zdrowia, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, 2/ Południowo-Wschodni Uniwersytet Techniczny, Waterford, Irlandia, 3/ Społeczna Akademia Nauk w Łodzi, 4/ Katedra Psychologii i Socjologii Zdrowia oraz Zdrowia Publicznego, Szkoła Zdrowia Publicznego, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.

Streszczenie: Rok 2026 w Polsce i regionie Europy Środkowo-Wschodniej zapowiada się jako okres kumulacji wyzwań sanitarno-epidemiologicznych zdrowia publicznego, w których kluczową rolę odgrywają czynniki demograficzne, transgraniczne oraz środowiskowe. Nasza analiza syntetycznie wskazuje kluczowe ryzyka epidemiologiczne oraz priorytety działań możliwych do wdrożenia na poziomie krajowym i lokalnym. (1) wzrost zachorowań na WZW A w Polsce i pogorszenie sytuacji u sąsiadów (w tym w Czechach); (2) długofalowe skutki wojny w Ukrainie, przy mniejszej roli migracji, lecz utrzymujących się ryzykach związanych z „wojenną” antybiotykoopornością i chorobami przenoszonymi drogą płciową (zwłaszcza w „Polsce powiatowej”, gdzie wzrosty są największe); (3) starzenie się społeczeństwa i rosnącą podatność systemu na zakażenia związane z opieką zdrowotną; (4) bezpieczeństwo wody i potrzebę monitorowania zanieczyszczeń biologicznych w ramach nowych rozwiązań prawnych. Jako strategiczne kierunki działań na początek 2026 r. wskazujemy: wzmocnienie edukacji zdrowotnej (z naciskiem na choroby zakaźne, dezinformację medyczną), zwiększenie akceptacji i dostępności szczepień (m. in. przeciw RSV w ciąży w okienku możliwości oraz rozszerzenie kwalifikacji do bezpłatnych szczepień przeciw WZW A), budowanie odporności systemu poprzez lepszy nadzór i koordynację między służbami w ramach ustawy o ochronie ludności z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji, oraz rozwój monitoringu środowiskowego jakości wody. Wnioskujemy, że skuteczna odpowiedź na ryzyka 2026 r. wymaga podejścia zintegrowanego (One Health), łączącego działania profilaktyczne, poprawę nadzoru i zarządzania kryzysowego oraz interwencje środowiskowe.

Abstract: The year 2026 in Poland and the region of Central and Eastern Europe promises to be a period of accumulation of sanitary and epidemiological challenges of public health, in which demographic, cross-border and environmental factors play a key role. Our analysis synthetically indicates key epidemiological risks and priorities for actions that can be implemented at the national and local level. (1) an increase in the incidence of hepatitis A in Poland and a deterioration of the situation in neighboring countries (including Czechia); (2) the long-term effects of the war in Ukraine, with a smaller role of migration, but persistent risks related to "war-time" antibiotic resistance and sexually transmitted diseases (especially in "county Poland", where the increases are the highest); (3) the ageing population and the growing vulnerability of the system to healthcare-associated infections; (4) water safety and the need to monitor biological pollutants under new legislation. As strategic directions of action for the beginning of 2026, we indicate: strengthening health education (with an emphasis on infectious diseases, medical disinformation), increasing the acceptance for and availability of vaccinations (e.g. against RSV in pregnancy in the window of opportunity and expanding the qualifications for free vaccination against hepatitis A), building the system's resilience through better supervision and coordination between services under the Civil Protection Act using artificial intelligence tools, and the development of environmental monitoring of water quality. We conclude that an effective response to the risks of 2026 requires an integrated approach (One Health), combining preventive actions, improved surveillance and crisis management, and environmental interventions

dr Andrzej Jarynowski, Zakład Innowacji w Ochronie Zdrowia, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, ul. Tytusa Chałubińskiego 3, 50-368 Wrocław, tel. 519838290, e-mail: andrzej.jarynowski@umw.edu.pl