Zakład Epidemiologii i Zdrowia Populacyjnego, Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Streszczenie. Higiena jest nauką, która zajmuje się badaniem wpływu czynników środowiska naturalnego i otoczenia społecznego na zdrowie ludzi. Jest gałęzią medycyny, co dowodzi jej praktycznego charakteru. Obecnie problematyka higieny występuje w wielu znaczeniach i jest banalizowana. Skłania to do konceptualizacji obszaru higieny. W 1931 r. Tomasz Janiszewski uznał, że higiena ogólna składa się z osobniczej i publicznej. W obrębie publicznej wyróżnił fizykalną i społeczną. Higienę społeczną podzielił na patologię społeczną, profilaktykę społeczną oraz lecznictwo społeczne bądź medycynę społeczną. Na podstawie tego podziału opracowano pięć artykułów poświęconych higienie ogólnej, fizykalnej, społecznej, patologii, medycynie społecznej (części I-V). Charakterystyki poszczególnych nurtów dokonano poprzez prezentację wydarzeń lub poglądów uznawanych za kluczowe w danym nurcie. Zastosowano metodę desk research. Przeprowadzono analizę źródeł pierwotnych i wtórnych. Wyszukiwanie prowadzono w bibliotekach cyfrowych, a także w Google. W miarę możliwości korzystano z materiałów archiwalnych. Wydarzenia i poglądy prezentowano z podziałem na występujące na świecie (kraje Europy i Ameryki Północnej) oraz w Polsce (w kontekście dzisiejszych granic) w porządku chronologicznym. W podsumowaniach scharakteryzowano poszczególne nurty i wskazano ich dziedzictwo. W podsumowaniu części I zgłoszono potrzebę stworzenia cyfrowej biblioteki polskich historycznych opracowań na temat higieny. W części III dokonano porównania higieny społecznej ze zdrowiem publicznym, a w części V medycyny społecznej ze zdrowiem publicznym.

Abstract. Hygiene is a science that studies the influence of natural and social environmental factors on human health. It is a branch of medicine that demonstrates its practical nature. Currently, hygiene has many meanings and is trivialized. This leads to a conceptualization of the field of hygiene. In 1931, Tomasz Janiszewski recognized that general hygiene consists of personal and public hygiene. Within public hygiene, he distinguished physical and social hygiene. He divided social hygiene into social pathology, social prevention, and social treatment or social medicine. Based on this division, five articles were developed, devoted to general hygiene, physical hygiene, social hygiene, social pathology, and social medicine (Parts I-V). The characteristics of individual trends were demonstrated through the presentation of events or views considered key within a given trend. Desk research was employed. An analysis of primary and secondary sources was conducted. Searches were conducted in digital libraries as well as Google. Archival materials were used whenever possible. Events and perspectives were divided into laboratory and environmental hygiene, global (European and North Ameri-can) and Polish contexts, within the context of presentday borders, and presented in chronological order. Summaries characterized individual trends and indicated their legacy. The summary of Part I highlighted the need to create a digital library of historical Polish studies on hygiene. Part III compared social hygiene with public health, and part V social medicine with public health.

dr hab. n. med. Dorota Cianciara, Zakład Epidemiologii i Zdrowia Populacyjnego, Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, ul. Kleczewska 61/63, 01-826 Warszawa, Tel. 225601140, e-mail: dorota.cianciara@cmkp.edu.pl